Vết bùn ký ức
Hoa sen không phủ nhận bùn
Chỉ nói lặng lẽ
Dù hoàn cảnh và môi trường khắc nghiệt
Sen vẫn tinh khiết từ trong ra ngoài và từ ngoài vào trong
Nên mới “gần bùn” mà không phải “từ bùn”
Hoàn cảnh có thể đục nhưng cốt lõi phải trong.
*
Lại một mùa xuân mới
Mùng Một khai bút.
Hôm nay ba sẽ kể với các con
Câu chuyện
Từ bùn mà thành đất nước.
*
Đất nước là một công thức, công thức này tạo ra bùn
Trên thế giới khi nhắc đến Tổ quốc
Người ta chỉ nhắc đến đất như người mẹ sinh ra (homeland)
Riêng Việt Nam nhắc đến Tổ quốc là phải có nước bên cạnh đất
Vì người Việt Nam sống chú trọng hài hòa thiên nhiên
Hòa hợp với cộng đồng nơi mình đang sống
Nhưng chính cái văn minh lúa nước đó
Không chỉ là phương thức canh tác
Mà là một cấu trúc tâm hồn
Đã tạo ra căn tính người Việt
Bùn mềm nhưng không yếu
Giẫm lên bùn lún xuống nhưng không vỡ
Nắng lên, bùn khô nứt thành vân tay của đất.
Vì bùn nhờ nước nên sống phải nhớ nguồn
Vì bùn ôm rễ như ta phải ôm ấp gia đình
Vì bùn chịu lấm lem nên phải cần cù chịu khó để hạt giống cho mùa sau
Vì bùn cho ta biết ta sinh ra không phải từ đỉnh cao nên ta không sợ ngã
Vì bùn gần gũi nên không khiến ta sợ phận thấp hèn
Vì đứng trong bùn nên bàn chân biết bấm vào đất để cho vững trong mọi hoàn cảnh ngả nghiêng
Chồng thương vợ quen thói bấm ngón cái lên nhau.
Vì bùn nên phải trơn trượt và linh hoạt
Vì bùn nên biết cúi xuống để đứng lên
Nhìn vết bùn khô in trên sỏi đá mà thấy dấu chân mở cõi
Nhìn cánh đồng bùn nứt nẻ mà thấy lịch sử đất nước
Phải sống hòa hợp với thiên nhiên, với cộng đồng, với làng xã
Nhưng trong cái cộng đồng đó
Cá nhân ta
Sẵn sàng rũ bùn đứng dậy sáng lòa
Nhìn thẳng mặt trời lưng ướt phù sa
Đứng lên trên bùn nhưng không ở lại trong bùn
Mà ta biết ta từ bùn mà sinh ra
Biết nhân quả sẽ không làm việc ác
Vì sống có trước có sau nên người Việt thờ cúng tổ tiên
Thờ cúng thần Phong Vũ Lôi Điện
Thờ cúng những người có công với đất nước với dân tộc
Thờ cúng Thành Hoàng Làng bảo vệ cộng đồng
Thờ cúng những người Mẹ tâm yêu thương trên khắp chiều dài đất nước
Sống giữa trời đất thờ Mẫu Thượng Thiên
Nơi núi rừng thờ Mẫu Thượng Ngàn
Nơi sông nước thờ Mẫu Thoải
Nhớ ơn người dựng nước, giữ nước, phát triển đất nước thờ Tứ Bất Tử
*
Bùn mang ký ức tập thể
Thuở bùn mềm như giấc ngủ của mẹ
Một nắm bùn và hơi thở, Nữ Oa đã tạo ra con người.
Người Việt bước ra từ vệt bùn non
Không phải từ núi tuyết, từ sa mạc, từ mây cao
Mà từ ruộng lúa
Từ bàn chân lấm
Từ tiếng con cóc gọi ông trời
Bùn dính gót chân tổ tiên như lời hứa sinh ra và trở về với đất
Từ bùn lúa mọc, từ lúa ấm no, từ ấm no một dân tộc thành hình
Bùn được gói trong lá dong, thành hình vuông của quốc gia “bánh chưng”
Bùn trộn rơm trét vách, làm tường
Giữ ấm mùa đông, giữ mát mùa hạ
Bùn ôm cọc Bạch Đằng, cắm rễ vào quê hương
Từ bãi lầy, từ cánh đồng chiêm, từ rừng ngập mặn
Bùn giữ lấy đất, dựng lấy nhà.
Dép cao su dính bùn khắc trên dải Trường Sơn.
Máu trộn phù sa thắm đỏ nước sông Hồng.
Chỉ có người Việt mới coi cái chết như một lần trở về đất mẹ.
Có lúc
Lũ tràn qua phủ kín lỗi lo
Bùn theo lũ để hôm sau người xắn quần cấy tiếp mầm xanh
Bùn đắp lên da thành thuốc, đắp lên vết bỏng làm mát
Bùn phơi nắng thành gạch,
Xoay với nhào thành chum vại, thành bát ăn cơm.
Bùn qua lửa thành sứ Bát Tràng.
Bùn nặn tượng, làm mẫu, nặn con trâu, nặn cây đa, nặn bến nước, nặn mái đình
Bùn làm pháo đất chơi “pháo nổ pháo nang”
Không cần trang giấy trắng,
Đứa trẻ thơ vẽ mặt trời trên nền bùn ướt
Bùn nặn ước mơ, bùn nuôi tưởng tượng
Người Việt dù đi xa,
Luôn nhớ mùi bùn dính trên tay áo.
*
Thế nên
Đừng hỏi vì sao người Việt chịu đựng giỏi
Đừng hỏi vì sao dân tộc này linh hoạt
Đừng hỏi vì sao nhà nhà đều yêu đất, yêu nước
Người người cần cù, bền bỉ, kiên cường
Không bao giờ sụp đổ ước mơ
Giác ngộ sinh từ khổ
Trên ký ức tập thể về bùn
Trên căn tính dân tộc “rũ bùn đứng dậy sáng lòa”.
(2026)